Nöbetçi Eczaneler
Red Kit, Türkiye’de birkaç kuşağın çocukluk hafızasına yerleşmiş en tanınmış çizgi roman karakterlerinden biridir. Kovboy şapkası, tabancası, atı, hızlı silah çekmesi ve Vahşi Batı’da geçen maceraları karakteri baştan sona Amerikan gibi gösterir. Çocukken televizyonda Red Kit izleyen biri için onun Belçika’da yaratılmış olması akla gelecek ilk bilgilerden biri değildir.
Üstelik Türkiye’de karakterin özgün adı olan Lucky Luke da uzun süre geniş kitleler tarafından bilinmedi. Red Kit adı o kadar güçlü biçimde yerleşti ki Lucky Luke ismiyle yıllar sonra karşılaşan bir kişinin bunun Red Kit olduğunu anlamaması mümkündür.
Buradaki hikâye basit bir isim değişikliğinden daha ilginçtir. Red Kit, Amerikan Vahşi Batısı’nı anlatan Belçikalı bir çizgi roman kahramanıdır. Yaratıcısı Belçikalı çizer Maurice De Bevere, yani Morris‘tir. Karakter ilk kez 1946’da ortaya çıktı ve sonraki yıllarda Avrupa’nın en tanınmış çizgi roman kahramanlarından birine dönüştü.
Red Kit’in bu kadar Amerikan görünmesinin sebebi karakterin yaratıldığı kültürel ortamda saklıdır. Morris, Amerikan western filmlerinden yoğun biçimde etkilenmiş, bu türün kahramanlarını ve klişelerini çizgi romanın mizah dünyasına taşımıştır.
Red Kit’in Gerçek Adı
Türkiye’de Red Kit olarak tanınan kovboyun özgün adı Lucky Luke‘tur. Karakter, Belçikalı çizer Maurice De Bevere, yani Morris tarafından yaratıldı. İlk macerası Arizona 1880, 1946’da hazırlandı ve 1947’de Spirou dergisinin yıllık sayısında yayımlandı. Morris’in resmi bibliyografyası da serinin başlangıcını bu döneme yerleştirir.
Lucky Luke adı İngilizcedir. “Lucky” kelimesi “şanslı”, Luke ise bir erkek adıdır. Türkiye’de kullanılan Red Kit adı bu ifadenin çevirisi değildir.
Karakterin Türkiye’de Red Kit adını nasıl aldığı konusunda çizgi roman tarihçisi Ferdi Sayışman’ın aktardığı bilgiler öne çıkar. Sayışman’a göre isim, dönemin yayıncılık ortamındaki Red Rider ve Bil Kit adlarından esinlenilerek oluşturuldu. Böylece Lucky Luke, Türkiye’de Red Kit adıyla yayımlanmaya başladı.
Red Kit adı zaman içinde Türk okurunun ve televizyon izleyicisinin benimsediği yerleşik isim haline geldi. Karakterin özgün adı ise Türkiye’deki kullanımın gerisinde kaldı. Red Kit’i çocukluğundan beri tanıyan bir kişinin Lucky Luke adını yıllar sonra öğrenmesi bu nedenle şaşırtıcı değildir.
Türkiye’deki bu isim değişikliği, basit bir çeviriden daha kalıcı bir sonuç doğurdu. Red Kit, Türkçede karakterin özgün adı olan Lucky Luke’tan bağımsız bir popüler kültür kimliği kazandı.
Morris ve Amerikan Westernine Duyduğu İlgi
Red Kit’in kökenini anlamak için Morris’in yetiştiği kültürel ortama bakmak gerekir. Maurice De Bevere, Belçika’nın güçlü çizgi roman geleneği içinde yetişti ve genç yaşta karikatür ile çizgi roman çalışmalarına başladı.
Morris’in western sevgisi ise Amerikan sinemasıyla yakından ilişkiliydi. Dönemin Hollywood filmleri Avrupa’da geniş bir izleyici kitlesine ulaşıyor, kovboy figürü de bu filmler aracılığıyla Avrupa’nın popüler kültürüne giriyordu.
Morris daha sonra Jijé ve André Franquin ile birlikte Amerika’ya gitti. Bu yolculuk, sanatçının Amerikan çizgi romanı ve sinemasıyla daha yakından tanışmasını sağladı. Morris’in western oyuncularından ve filmlerinden aldığı ilham, Lucky Luke’un görünümünde ve maceralarında açık biçimde görülür.
Morris’in yaratmak istediği karakter gerçekçi bir kovboydan çok western kahramanının karikatürüydü. Bu yüzden Red Kit hem türün bütün tanıdık özelliklerini taşır hem de bu özellikleri mizah için kullanır.
Red Kit’in Amerikan Kovboyu İmajı
Red Kit’in Amerikan olarak algılanmasını sağlayan temel unsur karakterin hikâyelerindeki ayrıntıların bütünüdür.
Kovboy şapkası, at, tabanca, trenler, salonlar, şerifler, haydutlar, altın arayıcıları ve sınır kasabaları serinin vazgeçilmez parçalarıdır. Red Kit çoğu macerada bir kasabadan diğerine gider, kanun kaçaklarının peşine düşer veya düzeni bozan bir sorunu çözmek için görevlendirilir.
Bu unsurların bir araya gelişi, okurun zihninde güçlü bir Vahşi Batı görüntüsü oluşturur. Üretim yeri hakkında hiçbir bilgi verilmese bile karakterin görüntüsü ve hikâyeleri Amerika’yı işaret eder.
Burada Red Kit’in yalnız kovboy imgesi de önemlidir. Atı Düldül ile birlikte yollarda dolaşan, gerektiğinde kasabalara uğrayan ve çoğu maceranın sonunda yoluna devam eden karakter, western türünün gezgin kahraman modelini kullanır.
Fakat Red Kit’in karakteri klasik western kahramanlarından daha hafif ve mizah odaklıdır. Silah kullanmadaki becerisi onu tehlikeli bir figür haline getirmek yerine, maceraların komedi unsurlarından biri olarak kullanılır.
Red Kit’in Silahı ve Western Kahramanlığı
Red Kit’in en meşhur özelliği gölgesinden hızlı silah çekmesidir. Bu özellik, western sinemasındaki düello sahnelerinin çizgi roman biçimindeki karşılığıdır.
Klasik westernlerde silah çekme hızı kahramanın gücünü ve itibarını gösterir. Red Kit’te ise aynı özellik karakterin karikatürize edilmiş becerilerinden biridir.
Red Kit’in kahramanlığı da öldürmek üzerine kurulmaz. Karakter çoğu macerada rakiplerini alt eder, silahlarını etkisiz hale getirir veya kanun önüne çıkarır. Böylece western türünün çatışma yapısı korunurken şiddetin sonucu mizahi bir maceraya dönüşür.
Bu yaklaşım Red Kit’i klasik kovboy filmlerindeki karakterlerden ayırır. O, western kahramanının şiddet kapasitesini değil, kahramanlık imgesini parodileştirir.
Hollywood Westernlerinin Red Kit Üzerindeki Etkisi
Red Kit’in Amerikan kimliğini güçlendiren en önemli kaynaklardan biri Hollywood westernleridir. Morris, western filmlerinin karakterlerini, sahnelerini ve anlatım kalıplarını çizgi romana taşıyarak bunları mizahın parçası haline getirdi.
Örneğin La Diligence macerası John Ford’un 1939 tarihli Stagecoach filminden esinlenir. Bu tür göndermeler, Red Kit’in western sinemasıyla kurduğu ilişkinin doğrudan örnekleridir.
Morris’in biyografisi ve eserleri üzerine hazırlanan Cinergie incelemesinde sanatçının western filmlerinden aldığı ilham ayrıntılı biçimde ele alınır. Bu bilgiler Red Kit’in Amerikan tarihini birebir aktarmadığını, western sinemasının oluşturduğu kültürel hafızayı kullandığını gösterir.
Bu nedenle Red Kit’in dünyasında gördüğümüz Amerika, tarih kitaplarındaki Amerika’dan çok sinemanın yarattığı Vahşi Batı’dır.
René Goscinny ile Değişen Red Kit
Red Kit’in klasik mizah anlayışının oluşmasında René Goscinny’nin önemli bir payı vardır. Fransız yazar, 1950’lerin ortalarında Morris ile çalışmaya başladığında serinin hikâyeleri daha kapsamlı bir mizah yapısına kavuştu.
Morris’in çizgileri western dünyasını kurarken Goscinny karakterlerin davranışlarını, diyaloglarını ve hikâyelerin komedi yapısını geliştirdi. İkili, western türünün klişelerini alıp bunları karakterlerin kişilikleri üzerinden yeniden yorumladı.
Böylece Red Kit’in maceralarında bir yandan kovboy hikâyesi ilerlerken diğer yandan bürokrasi, hukuk, ordu, ticaret, kasaba yaşamı ve insan davranışlarıyla dalga geçilmeye başlandı.
Bu dönemde serinin yardımcı karakterleri de daha belirgin hale geldi.
Dalton Kardeşler
Joe, William, Jack ve Averell Dalton, Red Kit’in en tanınmış düşmanları arasında yer alır. Dört kardeşin boy sıralaması ve farklı karakterleri, görsel mizahın önemli unsurlarındandır.
Joe Dalton öfkeli ve hırslıdır. Averell ise kardeşlerin en uzun ve en saf olanıdır. Kardeşlerin planları çoğu zaman dışarıdan gelen bir müdahaleden çok kendi karakterleri yüzünden bozulur.
Daltonlar gerçek bir aileden esinlenmiştir. Gerçek Dalton Çetesi’nde Bob ve Emmett Dalton gibi isimler bulunuyordu. Çizgi romandaki dört kardeş ise bu tarihsel malzemenin mizahi bir uyarlamasıdır.
Rantanplan
Rantanplan, western hikâyelerinde sık görülen sadık ve becerikli köpek figürünün parodisidir. Şeriflerin yanında görev yapan köpeklerden beklenen dikkat ve zekânın tam tersine, olayları anlamakta zorlanan bir karakter olarak tasarlanmıştır.
Rantanplan’ın işlevi bu nedenle yalnızca yardımcı karakter olmak değildir. Karakter, Red Kit’in western klişelerini tersine çevirme yönteminin en açık örneklerinden biridir.
Düldül
Düldül, Red Kit’in sadık atıdır ve karakterin yolculuklarının ayrılmaz parçasıdır. Western kahramanının atıyla kurduğu güçlü bağ, Red Kit’te de korunur.
Düldül’ün serideki rolü, klasik kovboy hikâyelerindeki atlardan farklı olarak çoğu zaman mizahi ayrıntılar üzerinden işlenir. Red Kit’in sakin tavrı ile çevresindeki karakterlerin karmaşası arasındaki karşıtlıkta Düldül de önemli bir yer tutar.
Red Kit’in Vahşi Batısındaki Gerçek Kişiler
Red Kit’in hikâyeleri hayali karakterlerle sınırlı kalmaz. Morris ve Goscinny, Amerikan tarihindeki gerçek kişileri de serinin mizah dünyasına dahil etti.
Billy the Kid, Calamity Jane, Jesse James ve Yargıç Roy Bean gibi isimler Red Kit maceralarında karşımıza çıkar. Bu karakterlerin çizgi romandaki halleri tarihsel kişiliklerin birebir biyografileri değildir.
Yazarlar çoğu zaman bu kişilerin gerçek hayatlarından çok, Amerikan tarihindeki ve western filmlerindeki ünlerinden yararlanır. Böylece okurun zaten tanıdığı bir isim, çizgi romanın mizah mekanizmasının parçasına dönüşür.
Bu yöntem Red Kit’e iki farklı zaman katmanı kazandırır. Hikâyeler Vahşi Batı döneminde geçerken anlatım dili ve mizah, karakterlerin yaratıldığı 20. yüzyılın popüler kültürünü de yansıtır.
Red Kit’in Mizahı Western Klişelerini Dönüştürür
Red Kit’i sıradan bir kovboy macerasından ayıran temel özellik, western klişelerinin sürekli dönüştürülmesidir.
Kasabadaki güçlü adamın beceriksiz çıkması, korkutucu görünen haydutların kendi planlarını bozması veya büyük bir düellonun beklenmedik biçimde sonuçlanması bu anlayışın örnekleridir.
Goscinny’nin senaryolarında mizah çoğu zaman karakterlerin birbirleriyle olan ilişkilerinden doğar. Red Kit sakin ve kontrollü kalırken etrafındaki insanlar paniğe kapılır, yanlış kararlar verir veya kendi çıkarlarının peşine düşer.
Bu yapı Red Kit’in her macerasını aynı temel western atmosferi içinde farklı bir komediye dönüştürür.
Amerikan Kovboyunun Belçikalı Yorumu
Red Kit’in kültürel yolculuğu Amerika ile Belçika arasında kurulan bir aktarım zinciridir.
Amerikan sineması kovboyu küresel bir popüler kültür figürüne dönüştürdü. Morris bu figürü Avrupa’dan izledi ve Amerikan westerninin görsel kodlarını çizgi romana taşıdı. Goscinny ise bu malzemeyi Fransız-Belçika çizgi roman geleneğinin mizahıyla geliştirdi.
Ortaya Amerika’da üretilmiş bir western çizgi romanı çıkmadı. Amerikan westerninin Avrupa yorumu ortaya çıktı.
Red Kit’in Amerikalı sanılmasının temelinde de bu güçlü görsel ve anlatısal kimlik bulunur. Karakterin üretim yeri Belçika, hikâyelerinin coğrafyası ise büyük ölçüde Amerika’nın Vahşi Batısıdır.
Türkiye’de Red Kit Adının Gücü
Türkiye’de bu kültürel yolculuğa bir de yerelleştirme katmanı eklendi. Lucky Luke, Red Kit adına dönüştüğünde karakter Türk okurunun karşısına kendi dilinde yeni bir kimlikle çıktı.
1956’da Turhan Selçuk’un çıkardığı Dolmuş dergisinde yayımlanmaya başlayan Red Kit, sonraki yıllarda farklı yayınlar ve televizyon gösterimleri aracılığıyla daha geniş kitlelere ulaştı.
Bu süreçte Red Kit adı, Türkiye’deki çocukluk kültürünün kalıcı parçalarından biri haline geldi. Karakterin özgün adı olan Lucky Luke ise gündelik kullanımda geri planda kaldı.
Böylece ilginç bir kültürel sonuç ortaya çıktı: Türkiye’de Red Kit’i bilen bir kişinin Lucky Luke adını bilmesi gerekmiyordu. Karakter Türkçedeki adıyla kendi başına tanınabilir hale gelmişti.
Red Kit’in Kültürel Başarısı
Red Kit‘in hikâyesi bir ülkenin başka bir ülkenin kültürünü taklit etmesinden çok, popüler kültürün farklı coğrafyalarda yeniden şekillenmesinin örneğidir.
Amerikan westerni önce sinema aracılığıyla dünyaya yayıldı. Morris bu kültürü Avrupa’dan yorumladı. Goscinny’nin senaryoları western kahramanlarını ve tarihsel kişilikleri mizahi karakterlere dönüştürdü. Çizgi roman daha sonra farklı ülkelerde yerel isimlerle ve farklı yayın gelenekleriyle okurlara ulaştı.
Türkiye’de bunun sonucunda Lucky Luke’un adı Red Kit oldu.
Bugün Red Kit’e baktığımızda aynı karakterin üzerinde birkaç farklı kültürün izlerini görmek mümkündür. Kovboy imgesi Amerika’yı, çizgi romanın üretim geleneği Belçika ve Fransa’yı, Türkçe adı ise Türkiye’deki popüler kültürü temsil eder.
Bu yüzden Red Kit’in hikâyesi yalnızca bir çizgi roman kahramanının geçmişi değildir. Aynı zamanda bir kültürel imgenin ülkeden ülkeye nasıl değişebildiğini gösteren bir örnektir.
Amerikan kovboyu olarak tanıdığımız Red Kit, aslında Belçikalı Morris’in Amerikan westernine bakışından doğdu. Türkiye’de ise bu karakter Lucky Luke adıyla değil, Red Kit olarak büyüdü.