Nöbetçi Eczaneler
Kulak memesinden çapraz biçimde geçen belirgin bir çizgi, tıp literatüründe Frank çizgisi olarak bilinir. İngilizcede Frank’s sign veya diagonal earlobe crease adıyla geçen bu bulgu, 1970’lerden bu yana kalp ve damar hastalıklarıyla ilişkisi açısından araştırılıyor.
Frank çizgisinin özellikle koroner arter hastalığı ile daha sık görülmesi, zaman içinde bu çizginin kalp hastalığının işareti olduğu yönünde yaygın bir inanış oluşturdu. Bilimsel araştırmalar ise daha dikkatli bir tablo ortaya koyuyor. Frank çizgisi ile koroner arter hastalığı arasında istatistiksel bir ilişki bulunduğuna dair önemli kanıtlar var. Buna karşın kulak memesindeki çizginin görülmesi tek başına kişinin kalp hastası olduğunu göstermez ve tıbbi tanı koymak için yeterli değildir.
Frank Çizgisi Kulakta Nasıl Görünür?
Frank çizgisi, kulak memesinin üzerinde çapraz olarak uzanan belirgin bir deri kıvrımıdır. Genellikle kulak önündeki tragus bölgesinden başlayarak yaklaşık 45 derecelik açıyla kulak memesinin dış kenarına doğru ilerler.
Tıp literatüründe bu bulgu için diagonal earlobe crease (DELC), yani çapraz kulak memesi çizgisi, ifadesi de kullanılır. Çizgi bir kulakta veya iki kulakta görülebilir. Araştırmalarda Frank çizgisinin tanımı konusunda tam bir standart bulunmaması, çalışmaların sonuçlarını karşılaştırmayı da zorlaştırmıştır. 2021’de yayımlanan sistematik incelemede, araştırmaların Frank çizgisini tanımlamak için dokuz farklı ölçüt kullandığı bildirildi.
Kulak memesindeki her kırışıklık da Frank çizgisi olarak değerlendirilmez. Araştırmalarda temel olarak çapraz yönde uzanan belirgin kıvrım üzerinde durulur.
Frank Çizgisi Adını Nereden Alıyor?
Frank çizgisinin adı, bu bulguyu koroner arter hastalığıyla ilişkilendiren Amerikalı hekim Sanders T. Frank‘tan geliyor.
Frank, 1973 yılında New England Journal of Medicine dergisinde yayımladığı kısa çalışmada koroner arter hastalığı bulunan hastalardaki kulak bulgusuna dikkat çekti. Makalenin başlığı Aural Sign of Coronary-Artery Disease idi. Çalışma 9 Ağustos 1973 tarihinde yayımlandı ve Frank çizgisinin bilimsel literatürdeki başlangıç noktası olarak kabul edildi.
Frank’ın gözlemi zaman içinde başka araştırmacılar tarafından da incelendi. Kulak memesindeki çapraz kıvrım ile koroner damar hastalığı arasında bağlantı bulunup bulunmadığını araştıran çalışmaların sayısı arttıkça bulgu Frank’s sign adıyla anılmaya başladı.
Frank Çizgisi ile Kalp Hastalığı Arasındaki İlişki
Frank’ın ilk gözleminden sonra yapılan araştırmaların önemli bir bölümü, çizginin özellikle koroner arter hastalığı bulunan kişilerde daha sık görülebildiğini bildirdi.
Koroner arter hastalığı, kalbi besleyen damarların ateroskleroz nedeniyle daralması veya tıkanmasıyla ortaya çıkar. Frank çizgisinin de bu damar hastalığıyla bağlantılı olabileceği düşüncesi, çizginin görünür bir fiziksel bulgu olarak araştırılmasına yol açtı.
Bu noktada bilimsel literatürde iki farklı mesele bulunuyor: Frank çizgisi ile koroner arter hastalığı arasında gerçekten bir ilişki bulunup bulunmadığı ve bu ilişkinin bir tanı yöntemi olarak kullanılıp kullanılamayacağı.
Araştırmalar Frank Çizgisi ile Koroner Arter Hastalığı Arasında İlişki Buluyor
2022’de Clinical Otolaryngology dergisinde yayımlanan sistematik derleme ve meta-analiz, bu ilişkiye dair dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu. Araştırmacılar 12 çalışmada toplam 2.415 koroner arter hastalığı vakası ile 2.545 kontrol grubunu değerlendirdi.
Meta-analizin sonucuna göre Frank çizgisi bulunan kişilerde koroner arter hastalığı görülme olasılığı yaklaşık dört kat daha yüksekti. İncelenen çalışmaların yaş ve diğer bilinen kardiyovasküler risk faktörlerini değerlendiren bölümlerinde ilişkinin bu faktörlerden bağımsız olduğu da bildirildi. İki kulakta Frank çizgisi bulunmasının daha güçlü bir ilişki taşıyabileceğine dair bulgular da vardı.
Bu sonuç, Frank çizgisi ile koroner arter hastalığı arasında istatistiksel bir bağlantı bulunduğunu destekliyor. Buradaki “dört kat” ifadesi tanı olasılığı anlamına geliyor; çizgiyi gören bir kişinin kesin olarak kalp hastası olduğu anlamına gelmiyor.
Frank Çizgisinden Kalp Hastalığı Teşhis Edilebilir mi?
Bu sorunun cevabı hayır.
2021’de Journal of Clinical Medicine dergisinde yayımlanan sistematik inceleme, Frank çizgisinin koroner arter hastalığını saptamadaki tanısal doğruluğunu değerlendirdi. Araştırmacılar yedi bilimsel veri tabanında yaptıkları tarama sonucunda 13 çalışmayı ve toplam 3.951 kişiyi inceledi.
Çalışmalarda Frank çizgisinin duyarlılığı yüzde 26 ile 90, özgüllüğü ise yüzde 32 ile 96 arasında değişiyordu. Bu geniş aralıklar, bulgunun farklı araştırmalarda oldukça değişken sonuçlar verdiğini gösteriyordu. Araştırmacılar sonuçta Frank çizgisinin koroner arter hastalığını tek başına teşhis etmek için yeterli tanısal doğruluğa sahip olmadığı sonucuna ulaştı.
Dolayısıyla iki araştırma sonucu birlikte değerlendirildiğinde ortaya şu tablo çıkıyor: Frank çizgisi ile koroner arter hastalığı arasında ilişki bulunabilir, fakat bu çizgi tek başına güvenilir bir tanı testi değildir.
Frank Çizgisi Neden Kalp Hastalığıyla İlişkilendiriliyor?
Frank çizgisinin neden koroner arter hastalığıyla birlikte daha sık görüldüğü kesin olarak açıklanmış değildir. Araştırmacılar bu konuda birkaç farklı mekanizma üzerinde duruyor.
Bunlardan biri, damarlar ile kulak memesindeki dokuların yaşlanma sürecinde meydana gelen benzer yapısal değişiklikler göstermesi. Elastik liflerdeki değişimler, kollajen yapısındaki bozulma ve dokuların yaşlanması Frank çizgisinin oluşumunda rol oynayabilecek mekanizmalar arasında değerlendiriliyor.
Başka bir görüşe göre Frank çizgisi, vücuttaki damar yaşlanmasının veya aterosklerozla ilişkili bazı biyolojik süreçlerin dışarıdan görülebilen işaretlerinden biri olabilir. Bu durumda kulaktaki çizgi kalp hastalığına neden olan bir yapı olarak değil, ortak biyolojik süreçlerle birlikte ortaya çıkan bir işaret olarak değerlendiriliyor.
Bu açıklamaların hiçbiri Frank çizgisinin oluşum mekanizmasını kesin biçimde açıklamıyor. Yaşlanma da önemli bir faktör olarak görülüyor; çizginin görülme sıklığı yaş ilerledikçe artıyor.
Yaşlanma Frank Çizgisinin Oluşumunda Rol Oynuyor
Frank çizgisi ile kalp hastalığı arasındaki ilişkiyi değerlendirirken yaş faktörü özellikle önem taşıyor.
Kulak memesi zaman içinde cilt elastikiyetinin azalması ve dokulardaki yapısal değişiklikler nedeniyle kırışabiliyor. Aynı dönemde koroner arter hastalığı riski de yaşla birlikte yükseliyor. Bu durum, iki bulgunun aynı kişide görülmesinin bir bölümünü yaş faktörünün açıklayabileceği ihtimalini ortaya çıkarıyor.
Bazı araştırmalar Frank çizgisi ile koroner arter hastalığı arasındaki ilişkinin yaş ve diğer kardiyovasküler risk faktörleri dikkate alındığında da sürdüğünü bildirdi. 2022 tarihli meta-analizde bu konu özellikle incelendi ve araştırmacılar ilişkinin yaş ile açıklanamayacağı sonucuna ulaştı.
Buna rağmen Frank çizgisinin oluşumunda yaşlanmanın rolü devam ediyor. Bu nedenle kulak memesindeki bir çizgiyi tek başına damar hastalığının göstergesi olarak yorumlamak doğru bir yaklaşım oluşturmuyor.
Frank Çizgisi Görülürse Kalp Kontrolü Gerekir mi?
Frank çizgisinin görülmesi tek başına kalp hastalığı tanısı anlamına gelmez. Bu nedenle kulak memesindeki çizgiyi gören sağlıklı bir kişinin yalnızca bu bulgu nedeniyle kalp hastası olduğunu düşünmesi doğru değildir.
Kalp ve damar hastalığı riski değerlendirilirken tansiyon, kolesterol düzeyleri, diyabet, sigara kullanımı, yaş, aile öyküsü, kilo ve fiziksel aktivite gibi çok sayıda faktör birlikte ele alınır.
Göğüs ağrısı, nefes darlığı, çarpıntı, eforla ortaya çıkan göğüste baskı veya benzeri belirtiler varsa değerlendirme kulaktaki çizgiden bağımsız olarak yapılmalıdır.
Frank çizgisi bu değerlendirmede en fazla, hekimin fizik muayene sırasında görebileceği ek bir bulgu olarak düşünülebilir. 2021 sistematik incelemesinin yazarları da kolayca gözlenebilmesi nedeniyle Frank çizgisinin fizik muayenenin bir parçası olarak değerlendirilebileceğini, bununla birlikte çizginin varlığının veya yokluğunun tek başına klinik yönetimi değiştirmemesi gerektiğini belirtti.
Frank Çizgisi Hakkındaki Yanlış Bilinenler
Frank çizgisinin internette zaman zaman doğrudan “kalp hastalığının belirtisi” olarak sunulmasının temel nedeni, çizgi ile koroner arter hastalığı arasındaki ilişkinin tanı yöntemi gibi yorumlanmasıdır.
Bilimsel veriler bundan daha sınırlı bir sonuç ortaya koyuyor.
Frank çizgisi kalp hastalığına neden olmaz. Çizginin görülmesi kişinin koroner arter hastası olduğunu kanıtlamaz. Çizginin bulunmaması da koroner damarların sağlıklı olduğunu göstermez.
Araştırmaların ortaya koyduğu temel bulgu, çizginin koroner arter hastalığı bulunan kişilerde daha sık görülebilmesidir. Bu durum istatistiksel ilişki olarak ifade edilir. Bir fiziksel bulgunun hastalıkla ilişkili olması ile o hastalığı teşhis edebilmesi aynı şey değildir.
Frank Çizgisi Ne Anlatıyor?
Frank çizgisi, tıp tarihinde basit bir gözlemin nasıl uzun süreli bir araştırma konusuna dönüşebildiğinin ilginç örneklerinden biridir.
Sanders T. Frank’ın 1973’te yayımladığı gözlemden sonra yapılan çok sayıda araştırma, kulak memesindeki çapraz çizgi ile damar hastalıkları arasındaki bağlantıyı inceledi. Günümüzdeki kanıtlar, özellikle koroner arter hastalığıyla anlamlı bir ilişki bulunduğunu destekliyor. Bununla birlikte mevcut veriler Frank çizgisini tek başına kullanılabilecek bir kalp hastalığı testi haline getirmiyor.
Bu nedenle Frank çizgisini “kulaktaki kalp hastalığı işareti” şeklinde tanımlamak eksik kalır. Daha doğru ifade, koroner arter hastalığıyla ilişkilendirilmiş bir kulak memesi bulgusu olduğudur.
Kulaktaki çizgi ile kalp damarlarındaki hastalık arasındaki bağlantının hangi biyolojik mekanizmalar üzerinden oluştuğu ise araştırılmaya devam ediyor.