Nöbetçi Eczaneler
Bugün Aslında Dündü (Groundhog Day), Bill Murray’nin başrolünde yer aldığı, 1993 yapımı ve yönetmenliğini Harold Ramis’in üstlendiği fantastik komedi filmidir. Senaryosu Danny Rubin ve Harold Ramis tarafından yazılan film, bir televizyon meteoroloğunun aynı günü tekrar tekrar yaşamak zorunda kalmasını konu alır. Ancak film, zaman döngüsünü yalnızca komedi unsuru olarak kullanmaz; değişim, bencillik, özgür irade, yaşamın anlamı ve insanın kendini geliştirmesi üzerine bir hikâye kurar.
Filmde Bill Murray, kendini beğenmiş ve insanlara karşı mesafeli televizyon meteoroloğu Phil Connors karakterini canlandırır. Phil, Pennsylvania eyaletindeki Punxsutawney kasabasında düzenlenen Groundhog Day etkinliğini haber yapmak üzere görevlendirilir. İşini küçümseyen Phil için bu görev sıradan ve sıkıcıdır. Fakat ertesi sabah uyandığında aynı günü yeniden yaşamaya başladığını fark eder.
Bir süre sonra bunun sıradan bir tesadüf olmadığını anlar: Takvim her defasında 2 Şubat’ı göstermektedir.
Groundhog Day Filmi Ne Anlatıyor?
Filmin merkezindeki fikir oldukça basittir: Bir insan, aynı günü sonsuza kadar tekrar yaşarsa ne olur?
Phil Connors başlangıçta bu durumu bir tür fırsat olarak görür. Çünkü çevresindeki insanların aksine ertesi günün ne getireceğini bilir. Aynı olayların tekrarlandığını fark ettikçe kasabadaki insanların davranışlarını önceden tahmin etmeye başlar.
Bu bilgi ona kısa sürede büyük bir özgürlük hissi verir.
Phil’in yaptığı hataların ertesi gün hiçbir iz bırakmaması, başlangıçta onu kurallardan tamamen bağımsız hâle getirir. İnsanların ne söyleyeceğini bildiği için onları kolayca manipüle edebilir. Rita’nın, yani yapımcı Rita Hanson’ın ilgisini kazanmak için onun hakkında öğrendiği bilgileri kullanır.
Fakat bu özgürlük uzun sürmez.
Aynı günün tekrar tekrar yaşanması, Phil’in istediği her şeyi yapabilmesinden çok daha büyük bir sorun ortaya çıkarır: Hayatında hiçbir ilerleme yoktur.
Phil Connors ve Zaman Döngüsü
Phil’in karakter gelişimi filmin temelini oluşturur.
Başlangıçta Phil kibirli, bencil ve insanlara karşı ilgisiz bir karakterdir. Küçük kasabayı ve Groundhog Day etkinliğini kendi kariyerinin altında görür. Çevresindeki insanlarla gerçek bir bağ kurmak yerine onları kendi amaçları için kullanmaya çalışır.
Zaman döngüsü ise Phil’in bu davranışlarının sonuçlarından kaçamayacağı bir alan yaratır.
Normal hayatta insan, yaptığı hataların ardından başka bir güne geçebilir. Phil için böyle bir kaçış yoktur. Her sabah aynı insanlarla, aynı olaylarla ve aynı sorunlarla karşılaşır.
Bu nedenle filmde zaman döngüsü aslında bir karakter geliştirme mekanizmasıdır.
Phil önce günü kendi çıkarları için kullanır. Ardından çaresizliğe kapılır. Daha sonra içinde bulunduğu durumu anlamaya ve değiştirmeye çalışır. Son aşamada ise başkalarına yardım etmeye başladığında karakterinin tamamen farklı bir noktaya geldiği görülür.
Aynı Günün Tekrarı Filmin Asıl Fikri mi?
Groundhog Day’i yalnızca bir zaman yolculuğu filmi olarak değerlendirmek filmin önemli bir bölümünü gözden kaçırır.
Filmde Phil’in yaşadığı şey teknik anlamda geçmişe veya geleceğe yapılan bir yolculuk değildir. Phil her defasında aynı tarihin sabahına döner ve yaşananların tamamını hatırlayan tek kişi kendisidir.
Bu durum, filmin temel sorusunu ortaya çıkarır:
İnsan hayatındaki koşullar değişmeden önce kendisini değiştirebilir mi?
Phil’in çevresindeki insanlar başlangıçta aynı kişilerdir. Kasaba aynıdır, olaylar aynıdır ve günün akışı büyük ölçüde aynıdır. Değişen tek kişi Phil’dir.
Dolayısıyla filmin asıl dönüşümü zamanın değil, insanın dönüşümüdür.
Phil’in Zaman Döngüsündeki Değişimi
Phil’in yaşadığı süreç birkaç farklı aşamada görülebilir.
Eğlence ve Çıkar Dönemi
İlk aşamada Phil durumdan yararlanmaya çalışır.
Aynı olayların tekrarlandığını keşfettikten sonra çevresindeki insanları daha iyi tanımaya başlar. Bir sonraki adımda ne olacağını bildiği için çeşitli olayları kendi lehine kullanır.
Bu dönem filmin en komik bölümlerinden bazılarını oluşturur.
Phil’in dünyasında artık gerçek anlamda bir risk yokmuş gibi görünür. Fakat zaman döngüsünün sınırları ortaya çıktıkça bu avantaj anlamını kaybetmeye başlar.
Umutsuzluk Dönemi
Phil, döngünün sona ermediğini anladığında durum değişir.
Bir noktadan sonra aynı günü yaşamak eğlenceli olmaktan çıkar ve varoluşsal bir probleme dönüşür. Çünkü Phil’in yaptığı hiçbir şey ertesi güne taşınmaz.
Bu aşama filmin tonunu belirgin biçimde karartır. Komedinin arkasında yalnızlık ve anlamsızlık duygusu ortaya çıkar.
Phil’in yaşadığı çaresizlik, filmin yalnızca romantik bir komedi olmadığını gösteren en önemli unsurlardan biridir.
Kendini Geliştirme Dönemi
Phil sonunda aynı günü değiştirmeye çalışmak yerine kendini değiştirmeye başlar.
Piyano öğrenir, buz heykeli yapmayı öğrenir, Fransızca çalışır ve çevresindeki insanların hayatlarıyla gerçekten ilgilenmeye başlar.
Daha önemlisi, insanlara yardım etmeye başlar.
Bu noktada Phil’in amacı artık Rita’yı elde etmek değildir. İnsanlara yardım etmenin kendisi bir amaç hâline gelir.
Filmin dönüşüm noktası da burada ortaya çıkar: Phil, günü kendi istediği hâle getirmeye çalışmak yerine elindeki günü anlamlı hâle getirmeyi öğrenir.
Rita ve Phil Connors İlişkisi
Andie MacDowell’ın canlandırdığı Rita, Phil’in değişiminde önemli bir role sahiptir.
Phil başlangıçta Rita’yı da diğer insanlarla aynı şekilde değerlendirir. Onun hakkında bilgi toplar, tercihlerini öğrenir ve bu bilgileri Rita’yı etkilemek için kullanır.
Fakat Phil’in öğrendiği en önemli şeylerden biri şudur: Bir insanı tanımak, o insanın sevgisini kazanmakla aynı şey değildir.
Phil’in Rita’ya gerçekten yaklaşabilmesi, onu manipüle etmeyi bıraktığı noktada mümkün olur.
Bu nedenle Rita yalnızca romantik hikâyenin diğer karakteri değildir. Phil’in bencil yaklaşımı ile gerçek bir insan ilişkisi arasındaki farkı gösteren karakterdir.
Groundhog Day Nerede Çekildi?
Film hikâye açısından Pennsylvania’daki Punxsutawney kasabasında geçer. Ancak çekimlerin büyük bölümü Illinois eyaletindeki Woodstock kasabasında gerçekleştirildi.
American Film Institute’un kayıtlarına göre yapım ekibi gerçek Punxsutawney’yi ziyaret etti ancak filmin ihtiyaç duyduğu kasaba atmosferi için Woodstock’u daha uygun buldu. Çekimler 16 Mart 1992’de başladı ve 10 Haziran 1992’de tamamlandı.
Filmde görülen Tip Top Café de Woodstock meydanında özel olarak oluşturulan setlerden biriydi. Kasabanın opera binası ise filmdeki Pennsylvanian Hotel’in dış ve iç mekân çekimlerinde kullanıldı.
Böylece filmdeki Punxsutawney, gerçekte farklı bir Amerikan kasabasının görüntüleriyle oluşturuldu.
Groundhog Day Filminin Çekimleri Sırasında Yaşananlar
Groundhog Day’in yapım süreci de filmin kendisi kadar ilginçtir.
Bill Murray ile yönetmen Harold Ramis arasında filmin tonuyla ilgili önemli görüş ayrılıkları yaşandı. Murray hikâyenin felsefi ve varoluşsal tarafına daha fazla ağırlık verilmesini isterken Ramis filmin öncelikle bir komedi olarak çalışmasını savunuyordu.
Bu farklı bakış açıları çekimler sırasında da devam etti.
Filmin çekimleri büyük ölçüde kış atmosferinde gerçekleştiği için oyuncular oldukça soğuk koşullarda çalıştı. Üstelik bazı sahnelerde gerçek kış koşullarının yanında yapay kar da kullanıldı.
Bill Murray’nin filmdeki karakterinin kaçırdığı dağ sıçanı Scooter da çekimlerin ilginç ayrıntılarından biriydi. Yapımda aynı hayvanın farklı sahnelerdeki ihtiyaçları için birden fazla stand-in kullanıldı. Harold Ramis’in aktardığına göre Scooter, Murray’yi iki kez ısırdı.
Groundhog Day Ne Kadar Süre Tekrarlandı?
Filmin en çok tartışılan ayrıntılarından biri Phil’in aynı günü kaç kez yaşadığıdır.
Film bunun kesin cevabını vermez.
Hikâyenin belirli noktalarında Phil’in döngüde çok uzun bir süre kaldığı anlaşılır ancak kaç yıl veya kaç gün geçtiği açık biçimde söylenmez.
Senarist Danny Rubin’in ilk yaklaşımında Phil’in zaten döngünün içinde olduğu bir senaryo fikri bulunuyordu. Daha sonra izleyicinin Phil’in döngüye ilk girdiği anı görmesi gerektiğine karar verildi.
Bu belirsizlik filmin lehine çalışır. Çünkü hikâyenin amacı Phil’in tam olarak kaç gün yaşadığını hesaplatmak değil, sonsuz tekrarın onun üzerindeki etkisini göstermektir.
Groundhog Day Neden Kült Bir Filme Dönüştü?
Groundhog Day, ilk bakışta yüksek konseptli bir komedi gibi görünmesine rağmen zaman içinde çok daha geniş bir anlam kazandı.
Film, aynı anda birkaç farklı türü bir araya getirir:
- Fantastik komedi
- Romantik komedi
- Dram
- Varoluşsal hikâye
- Karakter dönüşümü
American Film Institute, filmi sinema tarihinin önemli komedileri ve fantastik filmleri arasında gösteriyor. Film ayrıca 2006 yılında ABD Ulusal Film Arşivi’ndeki National Film Registry’ye dahil edildi.
Filmin kalıcı olmasının temel nedenlerinden biri, zaman döngüsü fikrinin farklı şekillerde yorumlanabilmesidir.
Bir izleyici için film komik bir romantik hikâyedir. Başka bir izleyici için insanın kendi hatalarını sürekli tekrar etmesini anlatır. Bir başkası içinse hayatın anlamını bulma üzerine modern bir masaldır.
Groundhog Day ve Gerçek Hayattaki “Aynı Gün” Hissi
Filmin yıllar boyunca popülerliğini korumasının bir nedeni de günlük yaşamla kolayca ilişkilendirilebilmesidir.
İnsanlar bazen aynı işe gider, aynı insanlarla konuşur, aynı sorunları yaşar ve ertesi gün benzer davranışları tekrar eder. Bu nedenle “Groundhog Day yaşamak” ifadesi zamanla aynı şeylerin sürekli tekrarlandığı bir hayatı tanımlamak için kullanılan kültürel bir ifadeye dönüşmüştür.
Filmin güçlü tarafı burada ortaya çıkar.
Phil’in problemi aslında yalnızca aynı günü yaşaması değildir. Başlangıçta zaten hayatını değiştirmek için herhangi bir çaba göstermemektedir.
Zaman döngüsü, onun normal hayatındaki bu tekrarın fiziksel bir karşılığı hâline gelir.
Bugün Aslında Dündü’nün Vermek İstediği Mesaj
Groundhog Day’in en güçlü mesajı, insanın hayatını değiştirmesinin çoğu zaman dış koşulların değişmesini beklemekten geçmediğidir.
Phil’in çevresi değişmez. Kasaba aynı kalır. İnsanlar aynı davranışları sergiler. Her sabah yine 2 Şubat olur.
Değişen Phil’dir.
Başlangıçta yalnızca kendisini düşünen karakter, zaman içinde başkalarının ihtiyaçlarını fark etmeye başlar. Bir yeteneği para veya statü için değil, öğrenmenin kendisi için geliştirir. İnsanlarla daha samimi ilişkiler kurar.
Sonunda hayatını kontrol etmeye çalışmak yerine yaşadığı günü anlamlı kılmayı öğrenir.
Bu nedenle Groundhog Day, zaman döngüsü üzerine kurulmuş bir filmden daha fazlasıdır. Film, insanın aynı koşullar içinde bile farklı bir insan olabileceğini anlatır.
Groundhog Day Neden Hâlâ İzleniyor?
1993 yılında gösterime giren Groundhog Day, üzerinden yıllar geçmesine rağmen güncelliğini koruyan filmlerden biridir. Bunun nedeni özel efektleri veya dönemsel bir mizah anlayışı değil, merkezindeki fikrin zamansız olmasıdır.
Herkesin hayatında tekrar eden günler, değişmeyen alışkanlıklar ve aynı hataların yeniden yapılması gibi durumlar bulunabilir. Phil Connors’ın yaşadığı olağanüstü durum, aslında bu sıradan insan deneyimini görünür hâle getirir.
Filmin 2006 yılında National Film Registry’ye alınması da kültürel ve sinemasal öneminin kurumsal olarak kabul edildiğini gösterir.
Bugün Aslında Dündü, bu nedenle yalnızca Bill Murray’nin başarılı komedilerinden biri değildir. Aynı zamanda zaman döngüsü fikrini kullanarak insanın değişimini anlatan filmlerin en önemli örneklerinden biridir.
Phil’in kurtuluşu zamanı yenmesinden değil, aynı zamanı farklı bir insan olarak yaşamayı öğrenmesinden gelir. Filmin asıl gücü de tam olarak burada yatar.