Nöbetçi Eczaneler
Gazetecilik, haber ve bilgilerin araştırılması, doğrulanması, düzenlenmesi ve kamuoyuna aktarılması üzerine kurulu bir meslektir. Gazeteler, televizyonlar ve haber ajanslarının yanında internet haber siteleri de gazeteciliğin önemli çalışma alanları arasında yer alıyor.
Türkiye’de basın kartı, belirli şartları taşıyan medya mensuplarına İletişim Başkanlığı tarafından verilen resmi nitelikte bir kimlik belgesidir. Basın Kartı Yönetmeliği; kartın kimlere verileceğini, başvuru şartlarını, kart türlerini ve medya kuruluşları bakımından aranan koşulları düzenliyor.
Gazetecilik faaliyeti ile basın kartı sahibi olmak bu nedenle iki ayrı konudur. Gazetecilik haber üretme ve aktarma faaliyetini, basın kartı ise belirli şartları karşılayan medya mensuplarına verilen resmi kimlik belgesini ifade eder.
Gazetecilik Mesleğinin Kapsamı
Gazetecilik, haber niteliği taşıyan bilgilerin toplanması, doğrulanması ve kamuoyuna aktarılması sürecini kapsar. Muhabir, editör, foto muhabiri, haber kameramanı ve haber yöneticisi gibi farklı görevler bu çalışma alanının parçalarıdır.
Basın Kartı Yönetmeliği’nde gazeteci kavramı, 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun kapsamında fikir ve sanat işlerinde ücret karşılığı çalışanlar ile radyo, televizyon ve TRT’nin haber birimlerinde çalışanlar üzerinden tanımlanıyor. Yönetmelik ayrıca internet haber sitelerinde görev yapan medya mensuplarına ilişkin özel hükümler içeriyor.
Gazetecilikte Eğitim ve Mesleki Yeterlilik
Gazetecilik yapmak için gazetecilik veya iletişim fakültesi mezuniyetini zorunlu tutan genel bir hüküm bulunmuyor.
Basın kartı başvurularında ise en az lise veya dengi bir eğitim kurumundan mezuniyet şartı aranıyor. Bu şart, belirli bir üniversite bölümünden mezun olmayı gerektirmiyor.
Gazetecilik eğitimi; haber yazımı, araştırma yöntemleri, kaynak kullanımı, medya etiği ve haber doğrulama gibi alanlarda mesleki altyapı sağlıyor. Eğitim şartı ile gazetecilik faaliyetinin kapsamı bu nedenle ayrı değerlendirilmelidir.
Basın Kartının Gazetecilikteki Yeri
Basın kartı, gazetecilik faaliyetinin kendisini tanımlayan bir belge değildir. Basın Kartı Yönetmeliği’ne göre kart, İletişim Başkanlığı tarafından verilen ve resmi ve özel kuruluşlar tarafından kabul edilen resmi nitelikte bir kimlik belgesidir.
Gazetecilik bir mesleki faaliyet, basın kartı ise bu faaliyet kapsamında belirli şartları taşıyan kişilere verilen resmi kimlik belgesidir.
Bu nedenle bir kişinin basın kartı sahibi olması gazeteciliğin tanımıyla aynı anlama gelmez. Basın kartı, kişinin yönetmelikte belirtilen şartlar kapsamında medya mensubu olarak değerlendirilmesi ve mesleki kimliğinin resmi bir belgeyle gösterilmesi açısından önem taşır.
Basın kartı sahibi olmak için ayrıca başvuru yapılması ve yönetmelikteki koşulların karşılanması gerekir. Kart otomatik olarak verilmez.
Basın Kartı İçin Başvuru Şartları
Basın kartı başvurusunda kişinin taşıması gereken genel koşullar bulunuyor. Başvuru sahibinin mesleki konumu ve çalışma biçimi de değerlendirmeye alınıyor.
Basın Kartı Yönetmeliği, hangi kişilerin başvurabileceğini ve başvuru sahiplerinde aranacak genel şartları ayrı maddelerde düzenliyor.
Basın Kartı Alabilecek Medya Mensupları
Yönetmeliğe göre basın kartı verilebilecek kişiler arasında Türkiye’de faaliyet gösteren medya kuruluşlarının Türk vatandaşı medya mensupları, süreli yayın sahipleri veya tüzel kişi temsilcileri, radyo ve televizyonların yönetim kurulu başkanları, Türkiye’de görev yapan yabancı medya mensupları ve yurt dışında yayın yapan medya kuruluşlarının Türk vatandaşı sahipleri ile çalışanları bulunuyor.
Yurt dışında serbest gazetecilik yapan Türk vatandaşı medya mensupları, medya alanında hizmet veren kamu kurumlarında görev yapan belirli personel ile medya alanında faaliyet gösteren bazı sendika, dernek ve vakıfların yöneticileri de yönetmelikte kapsam içerisinde yer alıyor.
Dolayısıyla basın kartı başvurusunda kişinin mesleki konumu ve çalışma biçimi önem taşıyor.
Başvuru Sahibinde Aranan Genel Şartlar
Basın Kartı Yönetmeliği’nin 8. maddesinde genel başvuru şartları düzenleniyor. Buna göre başvuru sahibinin:
- 18 yaşını doldurmuş olması,
- En az lise veya dengi bir eğitim kurumundan mezun olması,
- Kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı olmaması,
- Yönetmelikte belirtilen bazı suçlardan hüküm giymemiş olması,
- İlgili durumlarda 5953 sayılı Kanun’a uygun sözleşmeyle çalışması,
- Yönetmelikte öngörülen mesleki çalışma koşullarını karşılaması,
- Yönetmelikte belirtilen durumlar dışında medya faaliyeti dışındaki ticari faaliyetlerle uğraşmaması
gerekiyor.
Bu şartların uygulanma biçimi başvuru sahibinin statüsüne göre değişebiliyor. Süreli yayın sahipleri, tüzel kişi temsilcileri, bazı kamu personeli ve yurt dışında çalışan Türk vatandaşı medya mensupları için yönetmelikte özel hükümler bulunuyor.
İnternet Haber Sitelerinde Basın Kartı Şartları
İnternet haber siteleri, Basın Kartı Yönetmeliği’nde ayrı bir medya kuruluşu türü olarak ele alınıyor. Yönetmelik, basın kartı başvurusu yapılabilecek internet haber sitelerinin taşıması gereken şartları da açıkça düzenliyor.
Bir internet haber sitesinin haber paylaşımı amacıyla faaliyet göstermesi, belirli sayıda 5953 sayılı Kanun kapsamında çalışan bulundurması, yayının kesintisiz erişilebilir olması ve özgün ve güncel haber veya yorum içerikleri yayımlaması gerekiyor.
İnternet Haber Sitelerinde Basın Kartı Alabilecek Görevler
Yönetmelikte internet haber sitelerinde basın kartı alabilecek çeşitli görevler sayılıyor. Bunlar arasında genel yayın yönetmeni, genel yayın koordinatörü, sorumlu yazı işleri müdürü, yazı işleri müdürü, haber editörü, muhabir, foto muhabiri, temsilci muhabir, haber kameramanı, haber spikeri, kameraman, kurgucu, video editörü ve sosyal medya editörü gibi görevler bulunuyor.
Bu düzenleme, dijital haber üretimindeki farklı görevlerin basın kartı mevzuatında açık biçimde karşılık bulduğunu gösteriyor.
Çalışan Sayısına Göre Basın Kartı Kontenjanı
İnternet haber sitelerinde basın kartı kontenjanı, 5953 sayılı Kanun kapsamında çalışan sayısına göre belirleniyor.
Dört sigortalı çalışanı bulunan internet haber sitelerinde imtiyaz sahibi veya tüzel kişi temsilcisi ile dört çalışana basın kartı verilebiliyor. Beş ila dokuz sigortalı çalışanı bulunan sitelerde imtiyaz sahibi veya tüzel kişi temsilcisi ile dokuz çalışan için kontenjan uygulanıyor. On ve üzeri sigortalı çalışanı bulunan internet haber sitelerinde ise kontenjan sınırlaması bulunmuyor.
Basın Kartı Türleri
Basın kartları çalışma biçimine ve medya mensubunun statüsüne göre beş farklı türde düzenleniyor. Basın Kartı Yönetmeliği bu türleri göreve bağlı, süreli, geçici, serbest ve sürekli basın kartı olarak sıralıyor.
Göreve Bağlı Basın Kartı
Göreve bağlı basın kartı, Türkiye’de faaliyet gösteren medya kuruluşlarının Türk vatandaşı medya mensupları ile belirli enformasyon görevlileri için kullanılan kart türüdür.
Süreli Basın Kartı
Süreli basın kartı, görev alanı Türkiye’yi kapsayan yabancı medya mensuplarının durumuna yönelik düzenlemeler kapsamında yer alıyor.
Geçici Basın Kartı
Geçici basın kartı, görev alanı Türkiye’yi kapsamayan ve haber amacıyla geçici süreyle Türkiye’ye gelen yabancı medya mensupları için kullanılıyor.
Serbest Basın Kartı
Serbest basın kartı, belirli şartları karşılayan bağımsız gazeteciler için düzenleniyor. Yurt dışında serbest gazetecilik yapan Türk vatandaşı medya mensupları da yönetmelikte bu kapsamda değerlendiriliyor.
Sürekli Basın Kartı
Sürekli basın kartı, uzun süre gazetecilik yapan medya mensuplarına yönelik bir kart türü. Yönetmeliğe göre en az 18 yıl mesleki hizmeti bulunan kişiler belirli koşullarla sürekli basın kartı alabiliyor.
Sürekli basın kartı ömür boyu veriliyor ve yabancı medya mensupları bu kart türünden yararlanamıyor.
Basın Kartı Başvurusu
Basın kartı başvuruları İletişim Başkanlığı’nın internet sitesindeki elektronik sistem üzerinden yapılıyor. Başvuru sırasında elektronik basın kartı beyannamesinin doldurulması, vesikalık fotoğrafın yüklenmesi ve en az altı aylık mesleki çalışmayı gösteren belgenin sisteme sunulması gerekiyor.
Başvurunun ardından kişinin şartları, mesleki çalışmaları ve mensubu olduğu medya kuruluşunun nitelikleri değerlendirmeye alınıyor. Basın Kartı Komisyonu, başvuru sahibinin niteliklerini ve mesleki çalışmalarını inceleyerek basın kartı verilip verilmeyeceğine karar veriyor. İnternet haber sitesi çalışanlarının başvurularında sitenin tekil ziyaretçi ve sayfa görüntülenme verileri de değerlendirmeye alınabiliyor.
Basın kartının geçerlilik süresi 10 yıl olarak belirlenmiş durumda. Süre sonunda yönetmelikteki şartların devam etmesi hâlinde kart Başkanlık tarafından yenileniyor.
İnternet ve Sosyal Medya Çağında Gazetecilik
İnternet, haber üretme ve dağıtma biçimlerini önemli ölçüde değiştirdi. Bir kişi telefonuyla olay görüntüsü çekebiliyor, gelişmeleri sosyal medya hesabından paylaşabiliyor veya kendi internet sitesinde haber yayımlayabiliyor.
Bu gelişme, haber üretimi ile profesyonel gazetecilik arasındaki ayrımın daha görünür hâle gelmesine yol açtı.
İnternet Haber Sitelerinde Gazetecilik
İnternet haber siteleri günümüzde gazeteciliğin önemli çalışma alanlarından biri. Muhabirler, editörler, foto muhabirleri, video editörleri ve sosyal medya editörleri dijital haber üretiminin farklı aşamalarında görev yapıyor.
Basın Kartı Yönetmeliği’nde bu görevlerin önemli bir bölümünün açıkça sayılması, internet gazeteciliğinin mevzuatta tanımlanan medya faaliyetleri arasında yer aldığını gösteriyor.
Sosyal Medyada Haber Üretimi
Sosyal medya kullanıcıları olaylara ilişkin görüntü, açıklama ve bilgileri geniş kitlelere ulaştırabiliyor. Bu içerikler haber değeri taşıyabiliyor ve gazetecilik faaliyetinin parçası olarak medya kuruluşları tarafından kullanılabiliyor.
Sosyal medyada haber niteliğinde içerik paylaşmak ile profesyonel gazetecilik statüsü ise aynı kapsamda değerlendirilmiyor. Gazetecilik bakımından kişinin yaptığı iş, çalışma ilişkisi ve bağlı olduğu medya kuruluşunun niteliği önem taşıyor.
Bağımsız ve Serbest Gazetecilik
Gazetecilik faaliyeti bir gazete veya televizyon kuruluşunda kadrolu çalışmayla sınırlı değil. Serbest gazeteciler farklı yayın kuruluşlarına haber, fotoğraf, video veya araştırma içerikleri sağlayabiliyor.
Basın Kartı Yönetmeliği de belirli şartları karşılayan serbest gazeteciler için serbest basın kartı türünü düzenliyor.
Gazeteciliğin Hukuki Sorumlulukları
Gazetecilik faaliyetinde haberin doğruluğu, kişilik hakları, özel hayat, kişisel veriler, telif hakları ve ifade özgürlüğü gibi farklı hukuki alanlar gündeme gelebilir.
Basın kartı sahibi olmak, gazetecilik faaliyetinin hukuki sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. Basın kartı, sahibine sınırsız yayın yapma veya hukuki sorumluluktan muaf olma yetkisi vermez.
Aynı şekilde basın kartı bulunmayan bir kişinin yaptığı yayınlar da içeriğin niteliğine göre hukuki sonuç doğurabilir. Bu nedenle basın kartının işlevi ile gazeteciliğin hukuki sorumlulukları ayrı başlıklar altında değerlendirilmelidir.
Sonuç
Türkiye’de gazetecilik yapmak ile basın kartı sahibi olmak farklı konular olarak ele alınıyor. Gazetecilik, haber üretme ve kamuoyuna bilgi aktarma faaliyetini; basın kartı ise belirli şartları karşılayan medya mensuplarına verilen resmi nitelikteki kimlik belgesini ifade ediyor.
Basın Kartı Yönetmeliği; kimlerin basın kartı alabileceğini, başvuru şartlarını, medya kuruluşlarının taşıması gereken koşulları, internet haber sitelerindeki görevleri, kart türlerini ve başvuru sürecini ayrıntılı biçimde düzenliyor.
Bu nedenle gazeteci olmak için basın kartı sahibi olma şartı ile basın kartı alma şartlarını birbirinden ayırmak gerekiyor. Gazetecilik mesleği haber üretme faaliyetini ifade ederken basın kartı, bu alanda belirli koşulları karşılayan kişilere verilen resmi mesleki kimlik belgesi olarak konumlanıyor.