Nöbetçi Eczaneler
2016 yılının 28 Mayıs günü, ABD’nin Ohio eyaletindeki Cincinnati Hayvanat Bahçesi’nde yaşanan trajik bir olay, yalnızca hayvan hakları ve hayvanat bahçesi güvenliği tartışmalarını değil, internet kültürünün en dikkat çekici fenomenlerinden birini de ortaya çıkardı. O gün 17 yaşındaki erkek batı ova gorili Harambe, goril yaşam alanına düşen küçük bir çocuğun ardından hayvanat bahçesi görevlileri tarafından vurularak öldürüldü.
Olayın amacı çocuğun hayatını korumaktı. Ancak alınan karar ve sonrasında yaşanan tartışmalar, Harambe’yi yıllar boyunca konuşulan küresel bir internet sembolüne dönüştürdü. Günümüzde “Harambe olayı” denildiğinde akla yalnızca trajik bir hayvanat bahçesi kazası değil, internet kültürünün en tanınan meme (internet mizahı) örneklerinden biri de gelmektedir.
Harambe Kimdi?
Harambe, nesli kritik tehlike altında bulunan batı ova gorili (Gorilla gorilla gorilla) türüne mensup erkek bir gorildi. 27 Mayıs 1999’da Teksas’taki Gladys Porter Zoo’da doğdu ve 2015 yılında, türün genetik çeşitliliğini korumaya yönelik uluslararası üreme programı kapsamında Cincinnati Hayvanat Bahçesi’ne getirildi.
Bakıcıları tarafından sağlıklı, sosyal ve baskın bir erkek goril olarak tanımlanan Harambe, olay sırasında yaklaşık 17 yaşındaydı. Yetişkin bir erkek batı ova gorili olarak 180 kilogramın üzerinde ağırlığa sahipti ve doğal olarak son derece güçlüydü. Bu nedenle saldırgan bir niyeti olmasa bile, istemeden yapacağı tek bir hareket bile küçük bir çocuk için hayati risk oluşturabilecek güçteydi.
Harambe Olayı
28 Mayıs 2016’da üç yaşındaki bir çocuk, ziyaretçileri koruyan güvenlik bariyerlerini aşarak yaklaşık dört metre derinliğindeki goril yaşam alanına düştü.
Güvenlik kameralarına yansıyan görüntülerde Harambe’nin çocuğu zaman zaman kolundan tutarak sürüklediği ve yaşam alanı içerisinde yanında dolaştırdığı görüldü. Bu görüntüler kısa sürede milyonlarca kişi tarafından izlendi ve dünya genelinde büyük yankı uyandırdı.
Olayın ardından en çok tartışılan konulardan biri Harambe’nin davranışlarının nasıl yorumlanması gerektiği oldu. Bazı kişiler gorilin çocuğu korumaya çalıştığını öne sürerken, diğerleri çocuğun ciddi tehlike altında olduğunu savundu.
Primat davranışları üzerine çalışan uzmanlar ise yalnızca kısa video kayıtlarına bakarak bir gorilin niyetini kesin olarak belirlemenin mümkün olmadığını ifade etti. Smithsonian Magazine gibi yayınlarda yer verilen uzman değerlendirmelerinde de, vahşi hayvanların davranışlarının insan bakış açısıyla yorumlanmasının yanıltıcı olabileceği belirtilmektedir.
Harambe Neden Öldürüldü?
Olay sonrasında en çok sorulan sorulardan biri, neden sakinleştirici iğne yerine ölümcül müdahalenin tercih edildiğiydi.
Cincinnati Hayvanat Bahçesi’nin yaptığı açıklamaya göre büyük primatlarda kullanılan sakinleştiriciler anında etki göstermemektedir. İlacın etkisini göstermesi birkaç dakika sürebilir ve bu süreçte hayvanın paniğe kapılması veya beklenmedik davranışlar sergilemesi mümkündür.
Yetkililer, Harambe’nin çocuğu istemeden sıkıştırması, sürüklemesi veya panik anında daha sert hareket etmesi durumunda ölümcül sonuçların ortaya çıkabileceğini değerlendirdi. Bu nedenle olay yerine gelen ekipler, saniyeler içerisinde karar verilmesi gereken bu durumda ateşli silah kullanmanın çocuk açısından en güvenli seçenek olduğuna karar verdi.
Olay sonrasında ABD Hayvanat Bahçeleri ve Akvaryumlar Birliği (AZA) da insan hayatının öncelikli olduğu bu tür acil durumlarda verilen kararların son derece zor olduğunu belirten açıklamalarda bulundu. Buna karşılık birçok hayvan hakları savunucusu ise asıl sorumluluğun güvenlik önlemlerindeki eksikliklerden kaynaklandığını savundu.
Harambe İnternet Fenomenine Nasıl Dönüştü?
Harambe’nin ölümünün ardından sosyal medya platformlarında milyonlarca paylaşım yapıldı. İlk günlerde paylaşımlar daha çok üzüntü ve öfke içerirken, kısa süre sonra internet mizahı devreye girdi.
Reddit, X (eski adıyla Twitter), Facebook ve YouTube başta olmak üzere pek çok platformda Harambe hakkında binlerce meme, video montajı, animasyon, şarkı ve parodi üretildi. İnternet kültürünü belgeleyen Know Your Meme verilerine göre Harambe, 2016 yılının en yaygın ve en uzun ömürlü internet fenomenlerinden biri hâline geldi.
Kısa süre içerisinde Harambe, yalnızca trajik bir olayın öznesi olmaktan çıkarak internet kullanıcılarının ortak referanslarından biri hâline geldi.
“Her Şey Harambe’den Sonra Kötüye Gitti” Söylemi Nereden Çıktı?
Harambe ile özdeşleşen en bilinen internet esprilerinden biri, “Zaman çizgisi Harambe öldüğünde bozuldu.” söylemidir.
Bu mizahi anlatının ortaya çıkmasında 2016 yılının olağanüstü yoğun gündemi etkili oldu. Aynı yıl Brexit referandumu, ABD başkanlık seçimleri, dünyanın farklı bölgelerindeki terör saldırıları ve David Bowie, Prince ile Carrie Fisher gibi birçok ünlü ismin ölümü geniş yankı uyandırdı.
İnternet kullanıcıları ise tüm bu gelişmeleri absürt bir mizah anlayışıyla Harambe’nin ölümüne bağlayan kurgusal bir anlatı geliştirdi. Sonraki yıllarda COVID-19 pandemisi, ekonomik krizler, savaşlar ve diğer küresel gelişmeler de aynı internet şakasının parçası hâline geldi.
Elbette bu söylem tarihsel veya bilimsel bir iddia değildir. İnternet kullanıcıları tarafından paylaşılan ironik bir mizah kalıbı olarak kullanılmaktadır.
Harambe Olayı Neden Hâlâ Konuşuluyor?
İnternette viral olan birçok olay birkaç hafta içerisinde unutulurken Harambe, aradan geçen yıllara rağmen dijital kültürün en bilinen sembollerinden biri olmayı sürdürmektedir.
Bunun en önemli nedenlerinden biri, olayın tek bir bakış açısıyla değerlendirilememesidir. Kimileri Harambe’yi insan ihmali nedeniyle hayatını kaybeden masum bir hayvan olarak görürken, kimileri ise olayı bir çocuğun hayatını kurtarmak için verilmiş zor fakat gerekli bir karar olarak değerlendirmektedir.
Ayrıca sosyal medyada üretilen sayısız meme ve espri, Harambe’nin yalnızca olayı yaşayan nesil tarafından değil, sonraki internet kullanıcıları tarafından da tanınmasını sağladı. Günümüzde bile beklenmedik olumsuz gelişmeler yaşandığında sosyal medyada “Harambe’den beri hiçbir şey yolunda gitmiyor.” şeklindeki yorumlara rastlamak mümkündür.
Sonuç
Harambe’nin ölümü dünyayı gerçekten değiştirmedi. Ancak internet kültürünün gerçek olayları nasıl dönüştürebildiğini gösteren en dikkat çekici örneklerden biri hâline geldi.
Bugün Harambe adı, yalnızca Cincinnati Hayvanat Bahçesi’nde yaşamış bir gorili değil; dijital çağın kolektif hafızasını, internet mizahını ve sosyal medyanın küresel ölçekte ortak kültürel semboller üretebilme gücünü de temsil ediyor.
Belki de Harambe’nin hikâyesi, internet çağının en ilginç özelliklerinden birini ortaya koyuyor: Gerçek bir trajedi, milyonlarca insanın ortak hafızasında yıllarca yaşayacak dijital bir efsaneye dönüşebiliyor.
