Nöbetçi Eczaneler
Leonardo da Vinci’nin en iddialı projelerinden biri, Milano hükümdarı Ludovico Sforza için tasarladığı devasa bronz at heykeliydi. Yaklaşık 7 metre yüksekliğinde olması planlanan eser, Leonardo’nun sanat anlayışı ile mühendislik bilgisini aynı projede buluşturuyordu.
Leonardo heykeli tamamlayamadı. Projenin başına gelenler ve yaklaşık 500 yıl sonra yeniden hayata geçirilmesi, eserin kendisi kadar ilginç bir hikâye ortaya çıkardı.
Leonardo’nun Atı Francesco Sforza İçin Tasarlandı
Leonardo da Vinci, 1482’de Milano’ya geldikten sonra Ludovico Sforza’nın hizmetine girdi. Sforza’nın planları arasında babası Francesco Sforza’yı anmak için büyük bir atlı anıt yaptırmak da bulunuyordu. Leonardo bu görevi üstlendi ve proje kısa sürede Rönesans’ın en büyük heykel girişimlerinden birine dönüştü.
Museo Galileo, Sforza anıtını Leonardo’nun Milano’daki ilk döneminde üzerinde çalıştığı en iddialı sanatsal ve teknolojik projelerden biri olarak tanımlıyor. Projenin temelinde atın oranları, anatomisi ve hareket biçimi üzerine yapılan ayrıntılı çalışmalar bulunuyordu.
Francesco Sforza ve Sforza Hanedanı
Francesco Sforza, paralı asker komutanı olarak yükselerek 1450’de Milano dükü oldu ve Sforza hanedanının temellerini attı.
Ludovico Sforza’nın yaptırmak istediği anıt, babasının siyasi gücünü ve hanedanın prestijini temsil edecekti. Leonardo’nun tasarladığı atlı heykel de bu anıtın temel unsuru olacaktı.
Projenin ilk aşamalarında Leonardo’nun şahlanan bir at üzerinde Francesco Sforza figürü tasarladığı görülüyor. Günümüze ulaşan çizimler arasında bu ilk fikre ait çalışmalar da bulunuyor. Metropolitan Museum of Art, Windsor Kraliyet Koleksiyonu’ndaki şahlanan at çalışmasını Sforza anıtıyla ilişkili önemli çizimlerden biri olarak değerlendiriyor.
Leonardo Atın Anatomisini Ayrıntılı Biçimde İnceledi
Leonardo, dev heykeli tasarlarken doğrudan gözleme dayanan kapsamlı bir çalışma yürüttü. Sforza’nın ahırlarında bulunan atları ölçtü ve hayvanların vücut oranlarını ayrıntılı biçimde kaydetti.
Royal Collection, Leonardo’nun yaklaşık 1490-1492 yılları arasında atların bacaklarını ölçerek yaptığı çalışmalardan söz ediyor. Bu çizimlerde kemik ve eklem yapılarıyla birlikte çeşitli ölçüler yer alıyor.
At Çizimleri Sforza Anıtıyla İlişkilendirildi
Leonardo’nun at çalışmaları, sanat tarihindeki sıradan hayvan eskizlerinden çok daha kapsamlıydı.
Museo Galileo’ya göre Leonardo, Sforza anıtı için ideal at oranlarını araştırdı ve hayvanın üç boyutlu yapısını farklı bakış noktalarından çizerek inceledi. Bu çalışmalar, heykelin fiziksel görünümünü belirlemenin yanında Leonardo’nun doğayı gözlemleme yöntemini de ortaya koyuyor.
Leonardo’nun Windsor Koleksiyonu’nda bulunan çalışmalarında atların bacakları, kas yapıları ve genel oranları üzerine ayrıntılı incelemeler görülüyor.
Gerçek Atlar Üzerinden Ölçümler Yapıldı
Leonardo’nun yöntemi teorik oranlarla sınırlı kalmadı. Yaşayan atları ölçerek gerçek veriler topladı.
Royal Collection’ın aktardığına göre Leonardo, Sforza ahırlarındaki atların ölçülerini ayrıntılı şekilde kaydetti. Bu çalışmalar, daha sonra hazırlanacak büyük kil modelin doğru oranlara sahip olması için kullanıldı.
Bu nedenle Sforza Atı projesi, Leonardo’nun sanat ile gözleme dayalı araştırmayı aynı süreçte kullandığı en iyi örneklerden biri olarak öne çıkıyor.
Sforza Atı’nın Tasarımı Değiştirildi
Leonardo ilk aşamada şahlanan bir at tasarlamıştı. Devasa ölçekte bir bronz heykel için bu pozisyonun ciddi bir taşıyıcı problemi oluşturacağı ortaya çıktı.
Şahlanan atın ağırlığı iki arka bacağa aktarılacaktı. Heykel büyüdükçe ağırlığın birkaç noktada toplanması, bronz yapının dengede tutulmasını zorlaştırıyordu.
Şahlanan Attan Yürüyen Ata Geçiş
Leonardo proje ilerledikçe tasarımı değiştirdi ve daha dengeli bir pozisyona yöneldi.
Bu değişiklik heykelin estetik görünümünü de etkiledi. İlk tasarımdaki hareketli ve dramatik şahlanma yerine, daha sağlam bir duruşa sahip büyük bir at figürü ortaya çıktı.
High Museum of Art’ın Leonardo üzerine hazırladığı eğitim materyalinde de dev Sforza Atı için şahlanan pozisyonun büyüklük ve ağırlık nedeniyle uygulanabilir olmadığı, bu nedenle tasarımın değiştirildiği belirtiliyor.
Leonardo’nun Atı Yaklaşık 7 Metre Yüksekliğindeydi
Leonardo’nun son tasarımı, döneminin heykel anlayışını olağanüstü bir ölçeğe taşıyordu. Kil modelin yüksekliği 7 metrenin üzerindeydi.
Bu boyut, heykelin üretim yöntemini başlı başına bir mühendislik problemine dönüştürdü.
Dev Bronz Heykel İçin Özel Döküm Sistemi Tasarlandı
Leonardo, bronz heykelin nasıl döküleceği üzerine ayrıntılı çalışmalar yaptı. Kalıbın hazırlanması, parçaların taşınması ve erimiş bronzun kalıba aktarılması için çeşitli teknik çözümler geliştirdi.
Museo Galileo, Leonardo’nun el yazmalarındaki tasarımları modern bilgisayar simülasyonlarıyla inceleyerek Sforza Atı’nın döküm sürecini yeniden modelledi. Araştırmada farklı döküm yöntemleri test edildi ve Leonardo’nun tasarımının uygulanabilirliği değerlendirildi.
Yaklaşık 75 Ton Bronz Hesaplandı
Museo Galileo’nun modern simülasyonunda heykelin toplam hacmi yaklaşık 8,5 metreküp, bronz ağırlığı ise 74.650 kilogram olarak hesaplandı. Bu değer yaklaşık 75 tona karşılık geliyor.
Bu ölçekte bir bronz döküm, 15. yüzyıl için olağanüstü bir teknik girişimdi.
Leonardo’nun çalışmaları bu nedenle sanat tarihinin yanında Rönesans mühendisliği açısından da önem taşıyor.
Leonardo’nun Dev Kil Atı Hazırlandı
Yıllar süren çizim, ölçüm ve teknik hazırlıkların ardından Leonardo gerçek boyutlu kil model üzerinde çalıştı.
1493’te Milano’da tamamlanan model, dönemin insanları için olağanüstü bir manzaraydı. 7 metreden uzun dev at, Sforza Kalesi’nin bulunduğu alanda sergilendi.
Kil Model Bronz Heykel İçin Hazırlanmıştı
Kil model, son bronz eserin doğrudan kendisi olarak tasarlanmamıştı. Model üzerinden kalıp hazırlanacak ve bronz döküm gerçekleştirilecekti.
Leonardo bunun için kalıp ve döküm sistemini de planladı. Royal Collection’da bulunan çizimlerde heykelin kalıbının ve döküm aparatlarının nasıl oluşturulacağına ilişkin teknik çalışmalar yer alıyor.
Bu aşamada Leonardo’nun projesi artık bir fikir olmaktan çıkmış, gerçek boyutlu bir modele dönüşmüştü.
Savaş Leonardo’nun At Projesini Durdurdu
Leonardo’nun karşılaştığı en büyük engel teknik bir sorun değildi. Milano’nun içinde bulunduğu siyasi ve askeri ortam projenin kaderini değiştirdi.
Fransa’nın İtalya’ya yönelik seferleri sırasında Milano’nun savunması önem kazandı. Anıt için ayrılan bronz, top üretiminde kullanılmak üzere Ferrara’ya gönderildi. Böylece Leonardo’nun dev atını bronza dönüştürmek için gerekli malzeme ortadan kalktı.
1499’da Leonardo’nun Kil Atı Yok Edildi
1499’da Fransız ordusu Milano’yu ele geçirdi. Ludovico Sforza şehirden kaçmak zorunda kaldı ve Leonardo’nun projesi de korumasız kaldı.
Fransız askerleri dev kil modeli okçuluk talimi için hedef olarak kullandı. Model ağır biçimde zarar gördü ve kısa süre sonra tamamen ortadan kalktı. Museo Galileo da Fransız ordusunun Milano’yu ele geçirmesi sırasında kil modelin yok edildiğini doğruluyor.
Böylece Leonardo’nun yıllarca üzerinde çalıştığı dev anıtın hem bronz heykeli hem de gerçek boyutlu modeli tarihe karıştı.
Leonardo’nun Atı 500 Yıl Sonra Yeniden Yapıldı
Sforza Atı’nın yok olmasından yüzyıllar sonra Leonardo’nun dev atını yeniden hayata geçirme fikri ortaya çıktı. Projenin öncüsü Amerikalı sanatsever Charles Dent oldu. Dent, 1970’lerin sonlarında Leonardo’nun atına ilişkin araştırmalara başladı ve 1982’de Leonardo da Vinci’s Horse projesini kurdu.
Dent’in 1994’teki ölümünün ardından proje devam etti. Leonardo’nun kayıp eserini yeniden oluşturma görevi heykeltıraş Nina Akamu’ya verildi.
Nina Akamu Leonardo’nun Çizimlerinden Yararlanarak Yeni Model Hazırladı
Nina Akamu 1996’da projenin son modelini hazırlamaya başladı. Leonardo’nun günümüze ulaşan at çizimlerini, anatomik çalışmalarını ve Sforza Atı’na ilişkin belgeleri inceledi.
Burada Leonardo’nun orijinal tasarımının tamamına sahip olunmadığı için önemli bir yorumlama süreci gerekti. Leonardo’nun dev bronz heykeli hiç dökülmediği gibi, gerçek boyutlu kil modeli de 1499’da yok edilmişti. Bu nedenle Akamu, farklı Leonardo çizimlerini ve at anatomisi çalışmalarını bir araya getirerek yeni bir model oluşturdu.
Da Vinci Science Center’ın aktardığına göre Akamu, Leonardo’nun at çalışmalarını incelemenin yanında antik ve Rönesans dönemindeki atlı heykelleri de araştırdı. Hazırladığı model bu kaynakların değerlendirilmesiyle ortaya çıktı.
Modern Leonardo Atı 1999’da Milano’ya Getirildi
Akamu’nun hazırladığı model bronza dönüştürüldü ve heykel 1999’da Milano’ya gönderildi. San Siro Hipodromu’nun arşivine göre eser yaklaşık 7,3 metre yüksekliğinde ve yaklaşık 10 ton ağırlığındadır. Üretim sırasında yaklaşık 12 ton bronz kullanıldı ve heykel 60 ayrı bölüm halinde hazırlanarak yedi ana bölümde birleştirildi.
Heykel 10 Eylül 1999’da Milano’da açıldı. Açılış tarihi, Leonardo’nun orijinal kil modelinin Fransız askerleri tarafından yok edilmesinden yaklaşık 500 yıl sonrasına denk geliyordu.
Milano’daki eser bu nedenle Leonardo’nun kendi yaptığı orijinal heykel olarak değerlendirilmemeli. Nina Akamu, Leonardo’nun çizimlerinden ve araştırmalarından yararlanarak kayıp projeyi modern dönemde yeniden yorumladı.
Leonardo’nun Atının Özellikleri
Sforza Atı’nı önemli hale getiren temel özellikler, heykelin boyutu ile Leonardo’nun onu tasarlama biçiminin birleşiminden kaynaklanıyor.
Devasa Boyutu
Leonardo’nun projesindeki at 7 metreden daha yüksek olacak şekilde tasarlanmıştı. Modern Museo Galileo simülasyonunda ise heykelin bronz ağırlığı yaklaşık 74,65 ton olarak hesaplandı.
Bu ölçüler, eseri Rönesans’ın en büyük bronz heykel girişimlerinden biri haline getiriyordu.
Ayrıntılı Anatomi Çalışmaları
Leonardo gerçek atları ölçerek kemik, kas ve vücut oranlarını inceledi. Windsor Koleksiyonu’ndaki çalışmalar bu araştırmanın kapsamını gösteriyor.
Bu çalışmalar, Sforza Atı’nın yalnızca anıtsal boyutuna değil, anatomik gerçekçiliğine de önem verildiğini gösteriyor.
Sanat ve Mühendisliğin Birleşmesi
Leonardo’nun projesinde heykelin görünümü ile üretim yöntemi birlikte ele alındı. Atın pozisyonundan kalıp sistemine, bronz dökümünden parçaların taşınmasına kadar birçok aşama önceden düşünülmüştü.
Museo Galileo’nun modern simülasyonları da Leonardo’nun döküm planlarının teknik ayrıntılarını incelemeye imkân sağladı.
Leonardo Atının Önemi
Leonardo’nun Atı, tamamlanmamış bir sanat eseri olmasına rağmen Rönesans’ın sanat ve teknoloji anlayışını anlamak için önemli bir örnek oluşturuyor.
Leonardo atın anatomisini araştırdı, canlı hayvanları ölçtü, farklı pozisyonları çizdi, dev bir kil model hazırladı ve bronz dökümünü gerçekleştirebilmek için makineler ile kalıp sistemleri üzerine çalıştı.
Sforza Atı bu yönüyle Leonardo’nun sanatçı, gözlemci ve mühendis kimliklerinin aynı projede birleştiği çalışmalardan biri.
Kayıp Bir Başyapıtın Hikâyesi
Leonardo’nun orijinal atı bugün elimizde bulunmuyor. Bronz heykel hiçbir zaman dökülemedi, gerçek boyutlu kil model ise 1499’daki Fransız işgali sırasında yok edildi.
Geriye Leonardo’nun çizimleri, anatomik araştırmaları ve döküm üzerine teknik notları kaldı. Bu belgeler sayesinde projenin kapsamı bugün yeniden değerlendirilebiliyor.
500 Yıllık Proje Yeniden Hayat Buldu
Nina Akamu’nun 1990’larda gerçekleştirdiği modern heykel, Leonardo’nun kayıp eserini birebir geri getirmedi. Leonardo’nun çalışmalarından hareketle hazırlanmış yeni bir yorum olarak ortaya çıktı.
Bu nedenle bugün Milano’da görülen bronz at, Leonardo’nun kayıp heykelinin kendisi değil, onun beş yüzyıl sonra yeniden yorumlanmış halidir.
Leonardo’nun Atı’nın hikâyesini özel kılan da bu uzun zaman aralığıdır. 15. yüzyılda başlayan bir sanat ve mühendislik projesi, savaş nedeniyle yarım kaldıktan yaklaşık 500 yıl sonra yeniden ele alındı ve Milano’da dev bir bronz at olarak yeniden ortaya çıktı.